Jet-lag nedir?

Jet-lag nedir? konulu bu bilgilendirici yazımızı okumanızı tavsiye ediyoruz. Ayrıntılar aşağıda…

Jet-lag nedir?

Dünyadaki tüm canlıların, vücut ısısı, üreme, uyuma, beslenme gibi periyodik fonksiyonlarını biyolojik olarak kontrol eden bir iç saatleri vardır. Bu iç saat, canlıların özelliklerine göre farklı olmak üzere, her birinin vücut fonksiyonları için kendi zaman dilimlerinde çalışır. Dış etkenlerden özellikle sıcaklık ve ışığın biyolojik saatin alışkın olduğu düzenden farklı olarak değişimi canlıların biyolojik saatlerinin değişmesine neden olur.

Uzun mesafeli uçak yolculuklarında da insan vücudu biyolojik saatinin düzeni bozulur. Türkiye’den Amerika’ya uçakla yolculuk yaptığınızı düşünelim. Bu yolculuk sırasında biyolojik vücut saatiniz hala Türkiye’ye ayarlıdır. Türkiye’den saat 12:00’de uçakla havalanıp, sekiz saat süren bir uçuş yolculuğundan sonra Amerika’ya ulaştığınızda, biyolojik saatiniz 20:00’deyken; Amerika’da yerel saat 13:00’ü göstermektedir. Yani; vücudunuzun biyolojik saati Amerika’daki yerel saatten yedi saat ileridedir. Bu da karnınızın acıkmasına, uykunuzun gelmesine neden olur ama, Amerika’da saat daha geri olduğu için akşam olmasına bile daha yedi-sekiz saat vardır. Biyolojik saatiniz bu duruma uyum sağlayamaz ve bozulur.

Hava yoluyla yapılan bu uzun yolculuklar sırasında yaşanan ve vücut üzerinde etkileri olan değişimler bazı sorunlara yol açar. İşte bu biyolojik saatin bozulması sonucu ortaya çıkan sorunlara jet-lag denir. “Lag” sözcüğü İngilizce’de gecikme anlamına gelmektedir.

jet-lag Bir başka deyişle Jet-Lag; uçak yolculuğu sırasında dünya üzerindeki zaman dilimleri geçilirken insan vücudunun bu hızlı zaman dilimi değişikliğine adapte olamamasıdır. Kısaca, jet-lag yerel saatle beynimizin hipotalamus bezi tarafından düzenlenen vücudumuzun biyolojik saatinin uyumsuzluğu olarak da ifade edilebilir.

Jet-lag ve Zaman Dilimi İlişkisi

Dünyanın çevresi birer derecelik açılarla geçtiği varsayılan 360 boylama ayrılmıştır. Her 2 boylam arası 4 dakika zaman farkı vardır. 15 boylam 1 saatte geçilir. Buna da 1 zaman dilimi denir. Dünya bir tam dönüşünü 24 zaman diliminde tamamlar. Bu 24 zaman diliminden beş ve daha fazla sayıda zaman dilimi uçakla kısa sürede geçildiğinde insanlar üzerinde Jet-lag belirtileri artar. Kişilerde Jet-lag belirtilerinin devam süresi, geçilen zaman dilimi kadar süredir.

Bu uzun süreli uçuşlardan sonra biyolojik saatin bozulması, insanda yorgunluk hissi, uykusuzluk, iştahsızlık, isteksizlik, bağırsak bozukluğu, okuma, araç kullanma ve iş görüşmeleri gibi dikkat gerektiren konularda motivasyon ve konsantrasyon eksikliği, zihinsel ve fiziksel uyum zorluğu, zaman ve mesafe algısının bozulması gibi sorunlar yaratmaktadır.

Araştırmalar, jet-lag durumunun özellikle batıdan doğuya doğru yapılan uzun süreli uçuşlarda daha çok ortaya çıktığını göstermektedir. Bu jet-lag problemi, uzun süreli gündüz uçuşlarında gece uçuşlarına oranla daha fazla yaşanır. Çünkü; insan vücudu geceleri uyumaya, gündüzleri ise uyanık ve aktif durumda bulunmaya alışmıştır.

Jet-Lag etkisi gençlerde ve çocuklarda daha az görülmektedir. Bunun nedeni, gençlerin ve çocukların metabolizmalarının hızlı olması ve değişimlere yaşlılara kıyasla daha çabuk adapte olmasıdır. Uçaktaki havanın kuru olması, yolculuk süresince oturulduğu için hareketin kısıtlı olması, içki içilmesi, yeterli sıvı içecek alınamaması, farklı iklimde tüketilen farklı yemekler, insanlarda Jet-lag etkisine karşı direnç kırıcı etkenlerdir.

Jet-lag etkisini azaltmak için özellikle su olmak üzere bol sıvı tüketilmelidir

.

.